5 χρήστες απάντησαν στο άρθρο αυτό μέχρι τώρα

Γραφτείτε σ' αυτό το άρθρο comment rss ή trackback url
mygif
Α. ΒΑΡΒΕΡΗΣ σχολίασε στις 3/2/2011 στις 22:59

Φίλε Χρήστο,

Κάποιες σύντομες σκέψεις για τη συζήτηση που ανοίγεις.
Αποτελεί κοινή βάση των προβληματισμών μας ότι το «γλωσσικό», ουσιαστικό μέρος της πολιτισμικής μας διαδρομής, βρίσκεται μπροστά σε νέες προκλήσεις και προβλήματα. Επίσης αποτελεί κρίσιμη διαπίστωση στο άρθρο σου όπως λες «Ότι Εθνικό, άξιο λόγου, θα πρέπει νάναι και οικουμενικό». Πράγματι τα ουσιώδη του Ελληνικού πολιτισμού, δηλαδή του Ελληνικού τρόπου σκέψης και βίου, αφορούν στο σύνολό της την ανθρωπότητα και τοποθετούν τα ψαξίματα τους στο τόπο της οικουμένης.

Θα ήθελα ωστόσο να συζητήσουμε τα περί συνέχειας/ ασυνέχειας του Ελληνικού πολιτισμού. Συνήθως οι αναφορές περί ασυνέχειας στην μακρόχρονη ιστορική διαδρομή αφορούν κυρίως τυπολογικά χαρακτηριστικά τα οποία εμφανίζουν ισχυρή εξάρτηση από τις αντίστοιχες ιστορικές περιόδους και συνθήκες. Τα θεμελιώδη ωστόσο χαρακτηριστικά του Ελληνικού τρόπου σκέψης και βίου παρουσιάζουν μείζονα συνέχεια, εντυπωσιακή μάλιστα στο χρόνο και στο χώρο. Βεβαίως δεν αναφέρομαι σε μια «αδιάσπαστη» πορεία όπως αντίστοιχα δεν εξετάζουμε μια κατακερματισμένη κατάσταση, επίσης δεν αφορούν στοιχεία «αυτάρκειας», ή ένα «επαρκές και ολοκληρωμένο πολιτισμικό σύστημα», θα αποτελούσε άλλωστε αντίφαση με τη συμμετοχή μας σε ένα οικουμενικό διάλογο αμφίδρομης αναζήτησης και απόδοσης.

Παραμένει έτσι κι αλλιώς κρίσιμο το ζήτημα της ελληνικής γλώσσας/πολιτισμού, όπως επίσης και η συνεισφορά τους στην οικουμενική αναζήτηση.
Τα λέμε ……..

Με εκτίμηση

Α. Βαρβέρης

mygif
Μήλιος Xρήστος σχολίασε στις 8/2/2011 στις 14:00

Φίλε Αλέκο
Δυό λόγια πάνω στην παρέμβασή σου

Το θέμα της συνέχειας ή όχι του Ελληνικού πολιτισμού είναι ένα από τα κεντρικά θέματα που έχουν τεθεί (για να μην πούμε το κεντρικότερο) στην νεότερη πνευματική ιστορία της Ελλάδας. Και έχουν γραφτεί πολλά για αυτό.
Το όλο θέμα εξετάζεται σε δύο επίπεδα: Πρώτον στο επίπεδο του αν υπάρχει πραγματικά ή όχι συνέχεια.
Σε αυτό το σημείο θέλω να πω, ότι μια ουσιαστική συζήτηση, κατά κανόνα, απαιτεί πολύ εκτεταμένη μελέτη.
Eμπλέκονται σε αυτήν διάφοροι κλάδοι όπως ιστορία, γλωσσολογία, φιλολογία αλλά και λαογραφία. Υπάρχει αντιφατικότητα στοιχείων αλλά και έλλειψη, όπως και εκτεταμένη βιβλιογραφία. Σχετικα πρόσφατα έχει αναπτυχθεί και ο κλάδος των Νεοελληνικών σπουδών, ευρύτερος αυτός, που περιλαμβάνει και τους παραπάνω επί μέρους κλάδους. Όλα αυτά σε σχέση με την δυσκολία του θέματος, την έκταση της ύλης του, και τις πλευρές που καλύπτει στο ερευνητικό του μέρος.
Η συζήτηση σε αυτό, το πρώτο επίπεδο, έχει μέχρι τώρα παρουσιάσει αξιόλογο επιστημονικό υλικό (κύρια από την πλευρά των όσων υποστηρίζουν την ασυνέχεια. Από την άλλη μεριά δεν υπάρχει σχεδόν τίποτα. Ούτε χρειάστηκε άλλωστε). Δεν συμφωνώ με την εκτίμησή σου ότι οι «αναφορές στην ασυνέχεια αφορούν τυπολογικά χακτηριστικά» και ότι « τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά του Ελληνικού τρόπου σκέψης και βίου παρουσιάζουν μείζονα συνέχεια-εντυπωσιακή στον χρόνο και στον χώρο». Τα ζητήματα της ασυνέχειας, αυτά καθ’ αυτά, έχουν προχωρήσει τόσο στην τεκμηρίωσή τους, που έχουν ωθήσει την συζήτηση σε ένα δεύτερο επίπεδο. Αυτό αφορά την ιδεολογική χρήση της συνέχειας.
Το θέμα δεν είναι πλέον αν όντως υπάρχει συνέχεια. Αλλά ότι αυτή απετέλεσε τη βάση της πολιτισμικής μας αναφοράς. Ότι χρησιμοποιήθηκε σε έναν ιδεολογικό ρόλο.

Αν ξεκινήσουμε από την γενική παραδοχή ότι τα σύγχρονα Έθνη είναι δημιούργημα του αναδυόμενου αστικού κόσμου (φτιάχθηκαν τον 18ο αιώνα και οριστικοποιήθηκαν με το φιλελεύθερο κράτος του 19ο αιώνα) τότε και η όποια ταυτότητά τους είναι και αυτή ιστορικό δημιούργημα των τελευταίων αιώνων. Αυτό συνιστά μια ορισμένη απάντηση στο πρόβλημα της συνέχειας.
Τα έθνη-κράτη είναι προϊόντα μιας ιστορικής διαδικασίας
Υπήρξε μια ολόκληρη αιματηρή περίοδος ανάδυσης των σύγχρονων Εθνών, με εθνικά κινήματα και πολέμους που συνιστούν την νεότερή ιστορία τους. Από αυτή, την ιστορία, διάφορα στοιχεία έχουν ενσωματωθεί σε κάθε Εθνική ιδεολογία. Επίσης, έχουν ενσωματωθεί,, στοιχεία γενικότερης πολιτισμικής επιρροής από τις κυρίαρχες φιλελεύθερες αρχές της αστικής τάξης (Γαλλική επανάσταση, διαφωτισμός ). Πέραν αυτών, βασικό γνώρισμα για κάθε Έθνος –Κράτος των Νέων Χρόνων αποτέλεσε η ιδιαίτερη πολιτισμική του οντότητα., η συγκρότηση της εθνικής του ιδεολογίας. Εκεί τα ζητήματα κρίθηκαν στο πεδίο των εθνικών πολιτισμικών διεργασιών.
Ο Νεοελληνικός πολιτισμός συγκροτήθηκε πάνω στη βάση της πολιτισμικής του συνέχειας από τον αρχαίο Ελληνικό πολιτισμό. Αυτό αποτέλεσε το κρίσιμο στοιχείο της νέας εθνικής ταυτότητας.

Αυτή είναι, από όσο γνωρίζω, μια αποκλειστικά Ελληνική ιδιαιτερότητα. Αυτό δεν σημαίνει τίποτα, απλά το αναφέρω. Δεν την έχουν άλλα Έθνη. Ούτε από τα νεώτερα της Ευρώπης ούτε από τα παλιά έθνη της Ασίας (π.χ. Κίνα, Ινδία κλπ.). Δεν έχουν δηλ. ένα πρόβλημα «ιστορικής συνέχειας» ή «ασυνέχειας» στην ιστορική τους διαδρομή. Ούτε τους έχει απασχολήσει ένα τέτοιο θέμα. Σε μας, κατ εξαίρεση, το πρόβλημα της συνέχειας έχει αποτελέσει το κεντρικό πολιτισμικό ζήτημα γιατί ακριβώς αποτέλεσε τη βάση της Εθνικής μας ιδεολογίας.
Αν θελήσουμε τώρα να τοποθετηθούμε γενικότερα τότε μπορούμε να πούμε:
Είτε ένα έθνος θεωρεί ότι, σε πολιτισμικό επίπεδο, είναι συνέχεια ενός αρχαιότερου πολιτισμού που υπήρξε στην ίδια χώρα, είτε όχι, ο σύγχρονος πολιτισμός του είναι κάτι διαφορετικό (όχι τυπολογικά αλλά ουσιαστικά). Οι πολιτισμοί με την έννοια της αναπαραγωγής τους, στο ίδιο επίπεδο (ως ισάξιοι), και με τα ίδια γενικά χαρακτηριστικά, δεν συνεχίζονται. Οσες προσπάθειες ιστορικά έγιναν σε αυτό το επίπεδο (της πιστής αναπαραγωγής) κατέληξαν στον μιμητισμό. Η συνέχεια των πολιτισμών ιστορικά υφίσταται μόνο ως συμμετοχή στην γενική εξέλιξη της ανθρωπότητας, σαν συμβολή στην συγκρότηση νέων πολιτισμών. Αυτή καθ’ αυτή η συνέχιση ενός ιστορικού πολιτισμού, αποκλειστικά σε ένα χώρο, δεν υπάρχει ιστορικά.

Στο σημείο αυτό να διευκρινίσουμε κι άλλα δύο πράγματα :
Α) Μιλάμε για πολιτισμική συνέχεια κι όχι φυλετική. Συχνά αυτά τα δύο συγχέονται. Εδώ αναφερόμαστε στο πρώτο. Το δεύτερο είναι άλλης τάξης πρόβλημα : επιστημονικό, ιστορικό, γενεολογικό, επίσης δύσκολο και περίπλοκο που έχει την δική του σημασία και βαρύτητα.
Ο διαχωρισμός αυτός είναι τεχνητός δηλ. μεθοδολογικός, γιατί έτσι μπορεί να εξετασθεί το κάθε ένα χωριστά. Στο φυλετικό δεν μπαίνουμε εδώ. Επί της ουσίας όμως υπάρχει πρόβλημα. Μπορεί δηλ. να υπάρχει του ενός συνέχεια και του άλλου ασυνέχεια ή και των δύο συνέχεια ή ασυνέχεια. Το θέμα όντως είναι λεπτό και πρέπει να το χειριζόμαστε με τη δέουσα προσοχή.
Β) Το πρόβλημα της κληρονομιάς. Κι αυτή δεν πρέπει να συγχέεται με την συνέχεια. Οι κληρονόμοι δεν είναι κατ’ ανάγκη και συνεχιστές. Ο Αρχαίος Ελληνικός πολιτισμός σαφώς και αποτελεί την πολυτιμότερη κληρονομιά μας, αλλά συνιστά ταυτόχρονα και κληρονομιά όλης της οικουμένης. Εδώ ανακύπτει ένα άλλο ζήτημα: Ό,τι κληρονομούμενο οικουμενικό πρέπει να το «επανα-εθνικοποιούμε»; ή να το αξιοποιούμε (κατανοώντας το ταυτόχρονα) στην οικουμενική του διάσταση;

Εν κατακλείδι: Η ιδεολογία της συνέχειας, είχε τελικά καταλυτική επίδραση στη διαμόρφωση της Εθνικής ταυτότητας. Ο Νεοελληνικός πολιτισμός συγκροτήθηκε πάνω σε ένα μύθο που του στέρησε παντελώς την δυνατότητα αυτογνωσίας. Αυτοκαθορίσθηκε ως η συνέχεια του Αρχαίου Ελληνικού πολιτισμού, υποδύθηκε και συνεχίζει να υποδύεται τον ρόλο ενός ηγεμονικού πολιτισμού («το μόνο που έχουμε να εξάγουμε είναι πολιτισμό») και διαμόρφωσε μια μόνιμη βάση αναπαραγωγής ενός διαχρονικού εθνικισμού. Ενός Εθνικισμού υπεροπτικού, πολιτισμικής αυτάρκειας και αντιφατικότητας που υπερασπίζεται « αξίες και παραδόσεις», που είναι αρχαιόπληκτος αλλά και χριστιανικός («Ελληνο-χριστιανικά ιδεώδη), ενσωματωμένος στη δύση και αντι-δυτικός, δημοκρατικός κατ’ επίφαση και απαξιωτικός και καχύποπτος απέναντι σε ότι νεωτερίστικο και λόγιο. Που έχει εξιδανικεύσει την ιστορία του, έχει ιεροποιήσει την έννοια της παράδοσης, έχει αποβάλει ότι ενοχλητικό και έχει υψώσει τοίχους απέναντι στην ιστορική έρευνα και την αμφισβήτηση του μύθου του.
Ο Νεοελληνικός πολιτισμός, σαν ιστορικό δημιούργημα των νεώτερων χρόνων έχει ολοκληρώσει τον κύκλο του.
Η Ελληνική κοινωνία είναι ώρα να επανα-ορισθεί πολιτισμικά. Να περάσει σε μια άλλη κατάσταση αυτογνωσίας. Να δει κριτικά την ιστορία της, να αφήσει πίσω τους μύθους της συνέχειας και της πολιτισμικής αυτάρκειας. Να αγωνιστεί να διατηρήσει ότι αξιόλογο από την ετερότητά της. Να αποκτήσει οικουμενική αντίληψη να ξεφύγει από τον παθολογικό εθνοκεντρισμό της και να διεκδικήσει να γίνει πολιτισμικά « ανταγωνίσιμη». Για να μπορέσει να παρακολουθήσει τις εξελίξεις και να έχει μια θέση σε αυτές (τα πατριωτικά μέτωπα και οι αναγεννήσεις ανήκουν στο παρελθόν).

Μήλιος Xρήστος

mygif
Α. ΒΑΡΒΕΡΗΣ σχολίασε στις 8/2/2011 στις 23:58

Φίλε Χρήστο,
Λίγα λόγια σε …. «συνέχεια» της κουβέντας, χωρίς πρόθεση να εμμείνω σχολαστικά στα διάφορα στοιχεία, γι’ αυτό θα σταθώ επιλεκτικά σε ορισμένα σημεία.

Σε ότι αφορά το κεντρικό, για μένα, θέμα –ερώτημα που θέτεις: «Ό,τι κληρονομούμενο οικουμενικό πρέπει να το «επανα-εθνικοποιούμε»; ή να το αξιοποιούμε (κατανοώντας το ταυτόχρονα) στην οικουμενική του διάσταση;», Προφανώς συμφωνούμε στην γονιμοποιό διαδικασία της οικουμενικής διάστασης.

1. Τα περί συνέχειας –ασυνέχειας, πέραν των πολιτικών που ασκήθηκαν για το εθνικό φρόνημα κατά καιρούς, εμπεριέχουν και πραγματικά ζητήματα τα οποία άλλωστε ο νεωτερισμός (τον οποίον αναφέρεις) από νωρίς διέκρινε ως αμφισβήτηση του ζωτικού του μύθου: ότι όλα ξεκινούν από την ύπαρξη της νεωτερικής Ευρώπης.
2. Το βάθος άλλωστε ενός οικουμενικού διαλόγου κρίνεται και εξελίσσεται στη βάση υπαρκτών και διαφορετικών πολιτισμικών διαφορών. Στο πλαίσιο ενός τέτοιου διαλόγου δεν «κυνηγάμε» κάτι διαμορφωμένο αλλά το συν-διαμορφώνουμε (πάντα ως υπαρκτοί «παίχτες»)
3. Η πολιτιστική μας συνέχεια (και όχι επάρκεια – αυτάρκεια) ως αρχαίος, Βυζαντινός και Νέος Ελληνισμός, ιχνηλατείτε στη γλώσσα, στο τρόπο σκέψης (από Θουκυδίδη μέχρι Μακρυγιάννη), στην «ορθόδοξη» χριστιανική πίστη. Καθώς επίσης και σε μια διαχρονική επιλογή στα κοινοτικά-δημοκρατικά χαρακτηριστικά συνύπαρξης.
4. Σε αντίθεση με την νεωτερική οπτική (της οποίας την αξία δεν αμφισβητώ αν και είναι μάλλον στα τελειώματά της) υπάρχουν έθνη με αντίστοιχη αυτοσυνειδησία πολύ πριν την κατασκευή του «Έθνους –Κράτους» (Έλληνες, Εβραίοι, Πέρσες κ.α).
5. Επίσης διαφέρει ουσιαστικά η πολιτισμική ταυτότητα-πορεία (μια μη στατική κατάσταση) από τις ιστορικές προσπάθειες αξιοποίησης και ένταξης σε συγκυριακούς σκοπούς (περί εθνικισμού ή μεγάλης Ιδέας).
6. Άλλωστε για τις αγωνίες και τα ενδιαφέροντα της σύγχρονης ανθρωπότητας η συνεισφορά μας έγκειται στη συμμετοχή μας ως έλληνες, με μάτια και αυτιά να δούμε και να ακούσουμε τους άλλους ως Άλλους. Να συμπορευτούμε και όχι να ακολουθήσουμε είναι το ζήτημα. Αυτό, κατά τη γνώμη μου, αποτελεί γόνιμο έδαφος και για τις δικές σου χρήσιμες παρατηρήσεις- προτροπές για χειραφέτηση και μη απομόνωση.

Με εκτίμηση
Α. Βαρβέρης

mygif
Μήλιος Χρήστος σχολίασε στις 9/2/2011 στις 13:58

Φίλε Αλέκο

Σε εκ διαμέτρου αντίθετες κατευθύνσεις κινούμαστε.
Πρέπει να το κατανοείς.
Μας συνδέει μια μακρινή σχέση. Αρκεί;
Εν τω μεταξύ έχει κυλήσει πολύ νερό στο αυλάκι. Ο καθένας έχει πάρει τον δρόμο του. Δεν είναι ανάγκη να αναλωνόμαστε σε έναν διάλογο που δεν έχει στοιχειώδεις όρους να διεξαχθεί. Δεν διαφωνούμε σε σημεία. Σε διαφορετικούς γιαλούς αρμενίζουμε.
Ας τραβήξει ο καθένας τον δρόμο του, κι ας κάνει, όσο καλύτερα μπορεί, την δουλειά του, με εντιμότητα απέναντι σε αυτά που πρεσβεύει.
Κι ο χρόνος (και η ζωή) θα αποφανθούν… για όλους μας.

Φιλικά Χρήστος.

mygif
Α. ΒΑΡΒΕΡΗΣ σχολίασε στις 9/2/2011 στις 22:52

Φίλε Χρήστο,

Δεν σου κρύβω ότι το «Σε εκ διαμέτρου αντίθετες κατευθύνσεις κινούμαστε» με αιφνιδίασε. Προσωπικά δεν το βλέπω. Ωστόσο σέβομαι αυτό που νιώθεις.

Φιλικά
Τα λέμε ……….

Α. Βαρβέρης

Γράψτε ένα σχόλιο!!

(Θα δημοσιευτεί το συντομότερο...)

 Όνομα (*Απαιτείται)

 Email (*Απαιτείται- Δεν θα δημοσιοποιηθεί)

 Website (*Προαιρετικά)